• 1360

Na de introductie van het hopbier in de jaren twintig van de veertiende eeuw groeide de bierproductie in de Nederlandse steden. In Haarlem, Gouda en Delft was de productie zo groot dat een deel kon worden geëxporteerd naar andere Nederlandse gewesten, maar ook naar gebieden buiten onze huidige grenzen. Vanaf de jaren vijftig werden ladingen bier zuidwaarts verscheept naar Antwerpen en andere bestemmingen in Brabant en Vlaanderen. De stroom groeide al snel uit tot enkele tienduizenden vaten bier per jaar. In de jaren tachtig en negentig bereikte de bierexport Duinkerke en Calais in Noord-Frankrijk.

rede van Antwerpen
Gezicht op de rede van Antwerpen (1515), anoniem, MAS Antwerpen.

De hoppen- en kuitbieren uit Haarlem, Gouda en Delft waren de grote biermerken in de Vlaamse en Brabantse steden. In Lier voorzag de invoer uit Nederland in driekwart van de plaatselijke bierconsumptie. De bierexport naar het zuiden bleef groeien tot jaarlijks meer dan 100 duizend vaten. Goudse schepen vervoerden soms meer dan 30 duizend liter bier en liepen door hun overgewicht bij eb vast in de bodem van rivieren. In Noord-Frankrijk werd de verkoop van hopbier geregeld door Nederlandse handelaren en immigranten, zoals de Schoonhovense koopvrouw Nelle Bartholmeüsdochter in Calais en een aantal Goudse burgers in Dieppe. De laatsten bouwden brouwerijen waardoor de productie van hopbier over Normandië werd verspreid. In het midden van de 15e eeuw werd ook in de hoofdstad Rouen hopbier gemaakt.

Engelse havenplaatsen
Engelse havenplaatsen waar Nederlandse hopbier werd ingevoerd.

Parallel aan de uitvoer naar Vlaanderen, Brabant en Frankrijk werd vanaf de jaren 1360 Nederlands hopbier naar Engeland geëxporteerd. Op de Britse eilanden dronken mensen ale waar nog geen hop in was verwerkt. Het continentale hopbier vonden ze een afzichtelijke drank voor buitenlanders. Nederlandse immigranten begonnen kort na 1400 met het brouwen van hopbier in de oostelijke en zuidelijke kustgebieden van Engeland. De eerste afnemers van dit hopbier waren het koninklijke leger en de vloot en trendy burgers uit Londen. Hoppenbier en kuitbier veroverden heel langzaam een plek op de Engelse biermarkt. Vanaf het einde van de vijftiende eeuw gingen autochtone Engelsen zelf over op het bierbrouwen met hop. Zij namen hiervoor Nederlands personeel in dienst dat de benodigde vaardigheden beheerste.

grafsteen Playden
Grafsteen in Playden (Sussex) van een immigrant uit de Lage Landen die bierbrouwer in Engeland was. Op de steen staat de tekst: ‘Hier is begraven Cornelis Zoetmans, bidt voer de ziele’.

In de vijftiende eeuw moet bovendien een zekere hoeveelheid hopbier naar het Duitse Rijnland zijn uitgevoerd, mogelijk afkomstig uit Nijmegen en Zutphen. De Nederlandse bierstijlen hoppenbier en kuitbier werden in die contreien vervolgens nagemaakt, soms met meer gerst en soms met meer tarwe. Zo ontstonden Duitse varianten. Imitatie vond eveneens plaats in Vlaamse, Brabantse en Franse steden waaruit van lieverlee roodbruine en blonde hopbieren met eigen merknamen ontstonden. In de loop van de zestiende eeuw werden in verscheidene Nederlandse steden bieren uit Mechelen, Antwerpen en Zoutleeuw verkocht. Nog grootschaliger was de import van kuitbier dat in Engeland was gemaakt. De receptuur van het Nederlandse voorbeeld was daar aangepast en bestond voor meer dan de helft uit gerstemout in plaats van gemoute haver. Dit Engelse bier werd vooral in de zestiende eeuw heel populair en was in steeds meer streken in Nederland te koop. Curieus genoeg begon men deze afstammeling van eigen bier ook na te brouwen in de vorm van 'Delfs Engelsch' en 'Dords-Engels'.

Doordat de productie van hopbier in het buitenland in de loop van de vijftiende en zestiende eeuw groeide, nam de export uit Nederland navenant af. Een aderlating voor het brouwersvak in Gouda en Delft, waar het aantal brouwerijen geleidelijk daalde. Het uitbreken van de Nederlandse Opstand in de jaren 1560 deed de export definitief de das om. Nederland was vanaf het midden van de veertiende tot het midden van de zestiende eeuw een sterk exportland van bier geweest, maar die twee gouden eeuwen waren toen voorbij. Pas na de Tweede Wereldoorlog zou Nederland opnieuw naam krijgen als bierexporteur.

Podcasts

Blogs

Adverteerders

×